BULAÅžICI HASTALIKLARDAN NASIL KORUNULUR

 Hastane öncesi acil bakım personelinin bulaşıcı hastalıkların yayılma yollarını ve özelliklerini çok iyi anlamaları gerekir. Bir paramedik olarak, yukarıda anlatılan enfeksiyon zincirinin kırılmasında, sizin sorumluluÄŸunuz çok  fazladır. Hastalıkların, hastadan hastaya, hastadan kendinize, hastadan meslektaşınıza ya da ailenize; özellikle de solunum yolu ve kan yoluyla bulaÅŸmasını önlemek üzere, gerekli önlemlerin alınması ve ambulansın temizlenmesi sizin temel görevleriniz arasındadır. Bulaşıcı hastalıklardan korunma yolları: 1- Vücudun mikroplara karşı direnci, 2- Enfeksiyon kontrolü önlemleri.

         

1 - VÃœCUDUN MÄ°KROORGANÄ°ZMALARA KARÅžI  DÄ°RENCÄ°:

Mikroorganizma vücuda giriş kapılarından biriyle girer. Deri ve mukoza sağlam olduğu sürece vücudun savunma sistemleri içinde yer almakta ve mikrop girişine engel olmaktadır. Deri veya mukozada oluşabilecek en ufak bir hasar bu engelin bozulmasına ve mikrobun vücuda girmesine neden olacaktır. O nedenle, bir paramedik olarak elinizde ufacık bir sıyrık varsa ya da tırnağınızı fazla derin kesmişseniz hastanın kanına veya vücut sıvılarına kesinlikle eldivensiz dokunmayın.

Vücut mikroplara karşı  I- Özgül olmayan direnç, II- Özgül dirençle karşı koyar.

 

I- ÖZGÃœL OLMAYAN DÄ°RENÇ:  Vücuda giren her mikroorganizmaya karşı, ayırım yapmaksızın gösterilen dirençtir. Deri veya mukoza, saÄŸlam olduÄŸu sürece mikrobun vücuda girmesini engeller. Herhangi bir yolla deri barajını aÅŸarak vücuda giren mikroorganizma,  fagositik hücreler  tarafından, Fagositoz denilen yöntemle yok edilir. RES (Retikülo endotelyal sistem) ise vücutta bulunan aÄŸsı bir savunma sistemi olup, mikroorganizmalarla savaşır. Yangı, vücudun giren mikrobu yok ederken oluÅŸturduÄŸu tepkidir ( örnek, arı sokmasındaki kızarıklık ). AteÅŸ, mikroorganizma vücuda girip çoÄŸalırken, vücut savunma sistemini uyarır ve bu sayede mikroorganizmalar yok edilir. Savunma sisteminin uyarılabilmesi için vücut ısısının 375 - 38 °C  dereceye ulaÅŸması gerekir. Bu nedenden dolayı, hastalandığımızda ateÅŸimiz  yükselmektedir. AteÅŸin yükselmesi, savunma sisteminin harekete geçmesi anlamına gelmektedir. Yine aynı nedenden kiÅŸilerde ateÅŸ yükselmeye baÅŸladığında, ilaçlarla düşürmek yerine dışarıdan soÄŸutma yolu ile ateÅŸ düşürülmeye çalışılır. Ancak ateÅŸ 38°C dereceye çıktı ise ve soÄŸuk uygulama iÅŸe yaramamışsa, özellikle bebek ve çocuklar havale geçirmesin diye ateÅŸ düşürücü ilaçlar verilebilir.  SoÄŸuk uygulama, musluk suyu (20°C) ile yapılmalıdır. KiÅŸi musluk suyu ile ıslatılmış çarÅŸafa sarılabilir; ya da oda sıcaklığındaki (20°C) su ile duÅŸ aldırılabilir. Veya vücudu silinir, Ancak, ateÅŸ sık takip edilmeli ve 38 °C dereceye ulaÅŸmışsa, ateÅŸ düşürücüler doktor önerisine göre verilmelidir.

 

II- ÖZGÃœL  DÄ°RENÇ: Vücudun, mikroorganizmanın özelliÄŸine göre tepki göstermesidir. Yani, vücut daha önce karşılaÅŸtığı mikroorganizmayı, tanır ve ona özel tepki gösterir, bunun diÄŸer adı bağışıklıktır. Ä°ki çeÅŸit bağışıklık vardır:

 

·    DOÄžAL  BAÄžIÅžIKLIK ( DÄ°RENÇ): Türe, ırka, genetik yapıya, yaÅŸa, hormonal veya metabolik deÄŸiÅŸikliklere baÄŸlı olarak görülen bağışıklıktır. Örnek; hayvan hastalıkları istisnalar dışında hayvanlardan insanlara veya insan hastalıkları, insanlardan hayvanlara bulaÅŸmaz. Çünkü, insanda hastalık oluÅŸturan  mikroorganizmalar  36 -37° C derecede çoÄŸalabilirler, oysa hayvanların vücut ısıları daha düşüktür.

 

·   EDÄ°NSEL  DÄ°RENÇ ( SONRADAN KAZANILAN  BAÄžIÅžIKLIK):  Bu bağışıklık iki ÅŸekilde ortaya çıkar.

«Pasif  bağışıklık:

· DoÄŸumdan itibaren var olan bağışıklıktır. Anneden, plasenta yoluyla (3 ay) veya emdiÄŸi sürece sütüyle bebeÄŸe geçen savunma hücreleri, bebeÄŸi korur. 

· Yapay pasif bağışıklık, hastalık etkeni vücuda girdiğinde, vücut savunmasını oluşturana kadar, dışarıdan desteklenmek üzere serum veya immünoglobülin (başka bir canlıdan alınan savunma hücreleri) verilmesiyle oluşur.

«Aktif  bağışıklık:

· DoÄŸal aktif bağışıklık, vücudun, hastalığı  geçirerek bağışıklık oluÅŸturmasıdır; örnek, HAV enfeksiyonu geçiren kiÅŸi HAV ye, HBV enfeksiyonu geçiren HBV ye ömür boyu bağışıklık kazanır. DoÄŸal aktif bağışıklığın ömür boyu koruyucu özelliÄŸi vardır.

· Yapay aktif bağışıklık, aşılarla oluÅŸur. Ağır seyreden hastalıkların mikroorganizmaları ölü veya zayıflatılmış olarak, daha önce o mikrop ile karşılaÅŸmamış kiÅŸilere verilerek vücudun bağışıklık oluÅŸturması saÄŸlanır. KiÅŸi gerçek mikropla karşılaÅŸtığında, hastalık daha hafif geçirilir. Yapay yolla oluÅŸtuÄŸu için, belirli aralıklarla aşı tekrarlanmalıdır.